Sự Sa Ngã của Nhân Loại và Tin Mừng Cứu Độ

Câu chuyện về việc nhân loại sa ngã từ tình trạng vô tội vào tội lỗi, mà chúng ta đọc trong sách Sáng Thế hôm nay, là một câu chuyện có thật được kể bằng ngôn ngữ biểu tượng. Khu vườn, hai cái cây và con rắn biết nói có thể là những biểu tượng thay vì là những vật thể vật lý theo nghĩa đen, nhưng thực sự đã có một sự sa ngã trong lịch sử vào tội lỗi của thuở ban đầu. Thiên Chúa không tạo dựng con người trong tình trạng tội lỗi mà là vô tội, trong trắng, tinh tuyền. Chính lựa chọn tự do của chúng ta, chứ không phải Thiên Chúa, là nguồn gốc của tội lỗi và của những hậu quả tất yếu của tội lỗi, bao gồm đau khổ và cái chết. Đó là điểm mấu chốt rõ ràng của câu chuyện huyền nhiệm này.

A-đam và Evà sa ngã vì họ đã không tin tưởng vào Thiên Chúa và họ đã không vâng lời Ngài khi Ngài truyền lệnh không được ăn trái cấm của cây gọi là “cây biết thiện biết ác” chứ không chỉ là cây “biết thiện”. Từ Híp-ri cho “biết” (knowledge) ở đây có nghĩa là “trải nghiệm”. Đây cũng là từ được dùng trong chương tiếp theo khi bản văn nói A-đam “biết” vợ mình là Evà, và kết quả của việc "biết" ấy không phải là một cuốn sách mà là một em bé. Thiên Chúa hứa với họ rằng họ sẽ chết nếu không vâng lời, nhưng họ lại tin lời ma quỷ khi nó nói: “Cứ ăn đi. Các ngươi sẽ không chết như lời Thiên Chúa nói đâu. Các ngươi sẽ trở thành những vị thần.”

Nhân tiện, trái cấm không liên quan gì đến tình dục. Điều răn đầu tiên Thiên Chúa ban cho nhân loại là “Hãy sinh sôi nảy nở cho nhiều”, và Ngài không có ý bảo họ “đi trồng cam và học thuộc bảng cửu chương”. Trái cấm chính là “sự biết thiện và ác”.

Có hai cách để biết về bất kỳ điều ác nào—ví dụ như nghiện ma túy. Bạn có thể biết nó như một nhà khoa học hay nhà tâm lý học, từ bên ngoài, với một tâm trí tỉnh táo; hoặc bạn có thể biết nó như một nạn nhân, từ bên trong, bằng trải nghiệm. A-đam và Evà không có trải nghiệm về điều ác cho đến khi họ thử nghiệm trái cấm, tức là sự không vâng lời. Và đúng như lời Thiên Chúa nói, kết quả là cái chết: cái chết tâm linh ngay tại thời điểm đó, vì họ đã cắt đứt mối quan hệ với Thiên Chúa và sự sống của Ngài không còn trong linh hồn họ nữa; và cả cái chết thể xác nhiều năm sau đó, bởi vì thể xác và linh hồn không phải là hai thứ tách biệt mà là hai chiều kích của một thực thể duy nhất—chính là chúng ta.

Tội Lỗi và Sự Sợ Hãi

Vì vậy, tội lỗi đầu tiên là tội thiếu tin tưởng, tôi đặt niềm tin ở sai chỗ: tin vào lời hứa dối trá của ma quỷ thay vì lời hứa chân thật của Thiên Chúa. Chúng ta tiếp tục lặp lại mô thức đó trong mọi tội lỗi. Nếu chúng ta hoàn toàn tin tưởng Thiên Chúa khi Ngài nói rằng việc vâng theo ý muốn và điều răn của Ngài luôn mang lại lợi ích và niềm vui lớn nhất, chúng ta sẽ không phạm tội, vì chúng ta luôn khao khát hạnh phúc lớn nhất cho chính mình.

Chúng ta cứ làm những gì Evà đã làm: hướng sự chú ý vào trái cấm thay vì Thiên Chúa, tin vào lời nói dối của ma quỷ rằng tội lỗi là con đường dẫn đến niềm vui, để rồi bị mắc lừa bởi con giun béo ngậy, ngọ nguậy trên lưỡi câu của ma quỷ. Đó là lời nói dối số một thế giới.

Tội lỗi trông có vẻ vui—nếu không, tất cả chúng ta đã là thánh rồi—nhưng thực tế không phải vậy. Những người hạnh phúc nhất thế giới là những vị thánh lớn nhất, và những người khổ sở, xung đột, sợ hãi nhất là những kẻ tội lỗi nhất.

Sau khi A-đam và Evà phạm tội, lần đầu tiên họ cảm thấy xấu hổ vì sự trần truồng. Những đứa trẻ rất nhỏ tuổi, vốn vô tội vì chưa có khả năng sử dụng ý chí tự do, không thấy xấu hổ khi bị nhìn thấy trần truồng. Còn chúng ta thì có. Tại sao?

Chúng ta sợ mở thân xác mình cho nhau vì chúng ta sợ mở linh hồn mình cho nhau. Chúng ta biết người khác sẽ nhìn chúng ta bằng ánh mắt dục vọng hoặc khinh miệt và chế giễu. Chúng ta cần bảo vệ mình khỏi cái nhìn đó, khỏi việc bị vật hóa và bị lợi dụng như một món đồ. Chúng ta không còn trong trắng nữa.

Chúng ta biết rằng chỉ mình Thiên Chúa biết rõ chúng ta một cách hoàn hảo và vẫn yêu thương chúng ta trọn vẹn, vì chỉ Thiên Chúa mới là sự hiểu biết và tình yêu hoàn hảo.

Chúng ta biết chỉ một mình Thiên Chúa biết chúng ta cách hoàn hảo mà vẫn yêu thương chúng ta cách hoàn hảo, vì chỉ một mình Thiên Chúa là sự hiểu biết hoàn hảo và tình yêu hoàn hảo. Chúng ta sợ bị người khác biết đến vì biết rằng sự hiểu biết của con người không hoàn toàn yêu thương. Chúng ta sợ không thể hoàn toàn tin tưởng người khác để họ biết mình, nên chúng ta dùng vai diễn, mặt nạ và quần áo; chúng ta đóng vai; chúng ta dùng mọi loại trang điểm để che giấu những khiếm khuyết của mình.

Tội lỗi luôn đi kèm với nỗi sợ sự thật và sự trốn tránh. Đó là lý do A-đam và Evà cố trốn tránh Thiên Chúa sau khi phạm tội, và tại sao A-đam đổ lỗi cho Evà, còn Evà đổ lỗi cho con rắn. họ không chịu nổi sự thật, ánh sáng, cái nhìn toàn tri của Thiên Chúa.

Họ vừa có xấu hổ vừa có mặc cảm tội lỗi, nhưng xấu hổ và mặc cảm tội lỗi không giống nhau. Xấu hổ là chiều ngang, trốn tránh người khác; mặc cảm tội lỗi là chiều dọc, trốn tránh Thiên Chúa. Xấu hổ là không muốn bị người khác nhìn thấy. Mặc cảm tội lỗi là không muốn bị Thiên Chúa và chính lương tâm mình nhìn thấy, mà lương tâm là ngôn sứ của Thiên Chúa trong linh hồn ta. Xấu hổ mang tính xã hội; mặc cảm tội lỗi mang tính cá nhân. Ngay cả một số loài vật cũng có xấu hổ, nhưng không có mặc cảm tội lỗi. Chúng sợ mất mặt trước bầy đàn, nhưng không có lương tâm luân lý.

Tin Mừng và Sự Phục Hồi

Điều gì xảy ra tiếp theo? Thiên Chúa đã không bỏ mặc chúng ta trong tình trạng tuyệt vọng này. Ngay lập tức, Ngài ban cho chúng ta lý do để hy vọng. Sáng Thế 3:15 được gọi là Tin Mừng đầu tiên: Thiên Chúa sẽ ban một Đấng Cứu Độ để đánh bại công việc của ma quỷ. Ngài nói với con rắn: “Ta sẽ gây mối thù nghịch giữa mi và người đàn bà, giữa dòng giống mi và dòng giống người ấy; dòng giống đó sẽ đạp nát đầu mi, còn mi sẽ rình cắn gót chân người.” Người đàn bà là Evà, và dòng giống của bà là Chúa Kitô. Việc Ngài đạp nát đầu con rắn có nghĩa là Ngài sẽ tiêu diệt quyền năng cao nhất của ma quỷ; và việc ma quỷ cắn gót chân Chúa Kitô (phần thấp nhất của cơ thể) có nghĩa là Chúa Kitô nhập thể chính là “gót chân Achilles” của Thiên Chúa—rằng Thiên Chúa trong Chúa Kitô có thể đau khổ và chịu chết.

A-đam và Evà cùng phạm tội. Evà phạm tội trước, sau đó đến A-đam. Evà mới, Evà thứ hai, chính là Đức Maria. Nếu Evà là người đầu tiên phạm tội và nói “không” với Thiên Chúa, thì Maria là người đầu tiên đảo ngược lời nguyền bằng cách nói “xin vâng” với thiên thần của Chúa trong ngày Truyền tin. Như Chúa Kitô là Adam thứ hai, Đức Maria là Eva thứ hai. Đức Maria có nhiều tước hiệu, nhưng đó là tước hiệu đầu tiên được các Giáo phụ thời sơ khai ban tặng: “Eva thứ hai”. Nếu Evà là mẹ về mặt thể xác của toàn nhân loại, thì Đức Maria là Mẹ thiêng liêng của tất cả các tín hữu. Chúa Giêsu đã trao Mẹ cho chúng ta khi trao cho Thánh Gioan dưới chân thập giá: Ngài nói với Mẹ: “Thưa Bà, đây là con Bà”, và nói với Gioan: “Đây là Mẹ con” (Ga 19,26–27). Nếu chúng ta là môn đệ Ngài, Ngài cũng đang nói với chúng ta. Mỗi kinh “Kính Mừng” là một cuộc gọi yêu thương gửi đến Mẹ chúng ta trên trời.

Ba Giai Đoạn Của Câu Chuyện Nhân Loại

Câu chuyện trong bài đọc hôm nay là giai đoạn thứ hai trong ba giai đoạn của lịch sử loài người. Mọi câu chuyện đều có ba giai đoạn: Thiết lập (set-up), Đảo lộn (upset) và Tái thiết (reset). Thiên Chúa thiết lập chúng ta trong hạnh phúc và trong trắng. Sau đó, chúng ta làm đảo lộn trật tự của Ngài bằng tội lỗi. Rồi Ngài khôi phục trật tự đó một cách dần dần trong suốt lịch sử, đỉnh cao là nơi Chúa Kitô. Chúa Kitô là Tin Mừng đánh bại Tin Buồn. Tin Buồn có kết thúc, nhưng Tin Mừng thì không.

Chúng ta đang sống trong giai đoạn cuối cùng của Tin Mừng. Màn thứ ba của vở kịch có ba cảnh: Cảnh một là sự chuẩn bị lâu dài (từ Adam đến Chúa Kitô). Cảnh hai là cuộc đời, cái chết và sự Phục sinh của Chúa Kitô. Chúng ta đang ở cảnh ba: giai đoạn giữa lần đến thứ nhất và lần đến thứ hai của Ngài. Dù có thể còn hàng ngàn năm nữa—hoặc chỉ vài phút nữa—Kinh Thánh hứa rằng điều đó sẽ đến “sớm”. “Sớm” không phải là một con số về số lượng, mà là về tính chất. Mọi sự kiện giữa hai lần đến của Chúa Kitô đều nhỏ bé so với hai sự kiện trọng đại này. Vì khi Ngài đến một lần nữa, lời cầu nguyện của chúng ta trong Kinh Lạy Cha sẽ được đáp lại trọn vẹn: “Nước Cha trị đến, ý Cha thể hiện dưới đất cũng như trên trời.” -- Dr. Peter Kreeft, Food for the Soul: Reflections on the Mass Readings (Cycle A)